സ്റ്റെല്ലൻ സ്കാർസ്ഗാർഡിന്റെ ‘സെന്റിമെന്റൽ വാല്യു’

ഓർമകളുടെയും അവശേഷിപ്പുകളുടെയും നിഗൂഢമായ ഇടനാഴികളിലാണ് ജോആകിം ട്രിയർ എന്ന സംവിധായകന്റെ സിനിമാപ്രപഞ്ചം. നോർവേ സ്വദേശിയായ ട്രിയർ, സമകാലീന യൂറോപ്യൻ ചലച്ചിത്രലോകത്തെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ ചലച്ചിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളാണ്. മനുഷ്യന്റെ അന്തർജീവിതം, സ്മൃതികളുടെ ഭാരം, ബന്ധങ്ങളുടെ തകർച്ചയും പുനർനിർമാണവും ഇവയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളിൽ ആവർത്തിച്ച്‌ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രമേയങ്ങളാണ്. ട്രിയറുടെ പുതിയ ചിത്രമായ ‘സെന്റിമെന്റൽ വാല്യു’ ഈ അന്വേഷണത്തെ കൂടുതൽ ആത്മപരിശോധനാപരമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു. കുടുംബത്തിന്റെ ചിതറലിനെയും അതിന്റെ അസാധ്യമായ കൂടിച്ചേരലിനെയും സിനിമാനിർമാണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആ കഥയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാകുന്നത് സ്റ്റെല്ലൻ സ്കാർസ്ഗാർഡ് അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഗുസ്താവ് ബോർഗ് എന്ന കഥാപാത്രമാണ്.

നൈതിക പ്രതിസന്ധി

ചലച്ചിത്രലോകത്ത് സംവിധായകനെ പലപ്പോഴും സർവാധികാരിയായ ഒരു സ്രഷ്ടാവായി ആരാധിക്കുന്ന പ്രവണതയുണ്ട്. എന്നാൽ, ഈ ചിത്രത്തിൽ ട്രിയർ ആ ധാരണയെ വിചാരണ ചെയ്യുന്നു. കലാസൃഷ്ടിക്കുവേണ്ടി മനുഷ്യബന്ധങ്ങളെപ്പോലും അസംസ്കൃതവസ്തുക്കളാക്കി മാറ്റുന്ന കലാകാരന്റെ നൈതിക പ്രതിസന്ധിയാണ് ഗുസ്താവ് എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെ വെളിപ്പെടുന്നത്. സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ പരാജയങ്ങളെയും കുടുംബത്തിലെ വിള്ളലുകളെയും ഒരു സിനിമയ്ക്കുള്ള ‘വസ്തു'വായിമാത്രം കാണുന്ന സംവിധായകന്റെ മനോഭാവം ഈ കൃതിയുടെ ആന്തരികസംഘർഷമായി മാറുന്നു.

അഭിനയഭാഷയുടെ ആഴം

സ്കാർസ്ഗാർഡിന്റെ അഭിനയം ഈ കഥാപാത്രത്തെ അത്യന്തം ഗഹനമാക്കുന്നുണ്ട്. അതിവൈകാരികമായ പ്രകടനങ്ങളോ ശബ്ദായമാനമായ തർക്കങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, സൂക്ഷ്മമായ ശരീരഭാഷയിലൂടെയാണ് ഈ നടൻ ഗുസ്താവിനെ ജീവിപ്പിക്കുന്നത്. പല രംഗങ്ങളിലും അദ്ദേഹം നിശ്ശബ്ദനായി ഇരുന്ന് ചുറ്റുപാടുകളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ആ നിശ്ശബ്ദതയിൽ ഒരേസമയം വൈരുധ്യാത്മകമായ രണ്ടു ഭാവങ്ങൾ കാണാം. തന്റെ കലയിൽ അഹങ്കരിക്കുന്ന പഴയകാല സംവിധായകനും മക്കളുടെ മുന്നിൽ പരാജയപ്പെട്ടുപോയ ഒരു അച്ഛനും. ഈ ഇരട്ടാവസ്ഥയാണ് സ്കാർസ്ഗാർഡിന്റെ പ്രകടനത്തെ സങ്കീർണമാക്കുന്നത്.

​ഈ കഥാപാത്രത്തിന് ഇത്രമേൽ ഗൗരവം കൈവരുന്നത് സ്കാർസ്ഗാർഡിന്റെ ദീർഘമായ കലാജീവിതത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലംകൂടി ചേരുമ്പോഴാണ്. സ്വീഡൻ സ്വദേശിയായ അദ്ദേഹം യൂറോപ്യൻ നാടകവേദികളിൽനിന്നാണ് അഭിനയത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചത്. സ്കാൻഡിനേവിയൻ ചലച്ചിത്രലോകവുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ച്‌ യൂറോപ്യൻ കലാസിനിമയുടെ അവിഭാജ്യഘടകമായി മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നോർവേ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വടക്കൻ യൂറോപ്യൻ ചലച്ചിത്രരംഗങ്ങളുമായി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായ ഗാഢബന്ധം അഭിനയഭാഷയ്ക്ക് പുതിയ ആഴം നൽകി. അധികാരവും ഭീഷണിയും നിറഞ്ഞ ശക്തമായ കഥാപാത്രങ്ങളിൽനിന്ന് തുടങ്ങി, ജീവിതസായന്തനത്തിൽ തകർന്നുപോകുന്ന മനുഷ്യരുടെ അന്തർസംഘർഷങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയശൈലി പടർന്നുപന്തലിച്ചിരിക്കുന്നു.

പ്രകടനത്തിലെ ആയുധങ്ങൾ

ചിത്രത്തിന്റെ ദൃശ്യസംവിധാനത്തിൽ സ്കാർസ്ഗാർഡിനെ പലപ്പോഴും ഒരു ‘വസ്തു'വെന്നോണം ഫ്രെയിമുകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. പഴയ പുസ്തകങ്ങളും ചിത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ മുറികളിൽ ഇരിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തെ കാണുമ്പോൾ, ഗുസ്താവും ആ മുറിയിലെ മറ്റൊരു കാലഹരണപ്പെട്ട അവശിഷ്ടമാണോ എന്ന് പ്രേക്ഷകർ സംശയിക്കും. ഇവിടെ ‘സമയം' എന്ന സങ്കൽപ്പം ദൃശ്യരൂപം പ്രാപിക്കുകയാണ്. ഒരിക്കൽ ചലച്ചിത്രലോകത്തെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ, ഇപ്പോൾ സ്വന്തം ഓർമകളുടെ തടവറയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.

​മകളുമായുള്ള രംഗങ്ങളിൽ ഈ വൈരുധ്യം കൂടുതൽ പ്രകടമാണ്. ഒരുവശത്ത് തന്റെ കലയെ സംരക്ഷിക്കാൻ വെമ്പുന്ന സംവിധായകൻ. മറുവശത്ത് മക്കളുടെ വികാരങ്ങൾപോലും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത അച്ഛൻ. ഈ സംഘർഷത്തെ അത്യന്തം മിതമായ ചലനങ്ങളിലൂടെയാണ് സ്കാർസ്ഗാർഡ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഒരു ചെറിയ ശ്വാസമാറ്റം, കൈവിരലുകളുടെ നേരിയ വിറയൽ, അല്ലെങ്കിൽ കണ്ണുകളിലെ മങ്ങിയ തിളക്കം, ഇവയൊക്കെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകടനത്തിലെ പ്രധാന ആയുധങ്ങൾ.

അതിർവരമ്പുകൾ മായുന്നു

ചിത്രത്തിന്റെ ശീർഷകംതന്നെ ഒരു ദാർശനിക ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. വസ്തുക്കൾക്ക് നാം നൽകുന്ന വികാരപരമായ മൂല്യം യഥാർഥത്തിൽ എന്താണ്? ഓർമകളെ സിനിമയാക്കുമ്പോൾ അവയ്ക്ക് പുതിയൊരു അർഥം ലഭിക്കുമോ? ചലച്ചിത്രകലയ്ക്ക് മനുഷ്യന്റെ മുറിവുകളെ സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്നും അവയെ മറ്റൊരു രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റാൻമാത്രമേ കഴിയൂ എന്നുമുള്ള കഠിനമായ സത്യം ട്രിയർ ഇവിടെ അടിവരയിടുന്നു.

കഥയുടെ അന്ത്യത്തിൽ സ്മൃതികളും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ മാഞ്ഞുപോകുന്നു. വാക്കുകളില്ലാത്ത നിമിഷങ്ങളിലാണ് സ്കാർസ്ഗാർഡ് തന്റെ അഭിനയത്തിന്റെ ഔന്നത്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. ഒരു വലിയ കലാജീവിതം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന ശൂന്യതയെ അദ്ദേഹം മുഖഭാവങ്ങളിലെ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളിലൂടെ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഗുസ്താവ് ബോർഗ് എന്ന കഥാപാത്രം കേവലം ഒരു വ്യക്തി എന്നതിലുപരി, കലയും ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള നിത്യസംഘർഷത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറുന്നു.

​സിനിമ അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഗുസ്താവ് ഒരു ഓർമയായി മാറുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആ ഓർമയുടെ ഭാരം പ്രേക്ഷകമനസ്സിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും. അവിടെയാണ് സ്കാർസ്ഗാർഡ് എന്ന നടന്റെ വിജയം. കലയ്ക്കും ജീവിതത്തിനും ഇടയിലുള്ള വിടവ് നികത്താൻ സിനിമയ്ക്ക് കഴിയില്ലായിരിക്കാം; എന്നാൽ ആ വിടവിന്റെ ആഴം നമ്മെ അനുഭവിപ്പിക്കാൻ അതിന് സാധിക്കും. ഗുസ്താവ് ബോർഗായുള്ള ഈ പ്രകടനം ആ കഴിവിന്റെ അപൂർവ ഉദാഹരണമായി ദീർഘകാലം ഓർമിക്കപ്പെടും.