രമേശൻ പാലേരി: സഹകരണത്തിന്റെ ഒരു യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ

രമേശൻ പാലേരിയുടെ വിയോഗം കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ആദ്യം ഓടിയെത്തിയത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മുഖമല്ല; ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്. ഊരാളുങ്കൽ ലേബർ കോൺട്രാക്ട് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റി എന്ന പേര് കേരളത്തിന്റെ വികസനചരിത്രത്തിൽ വെറുമൊരു സഹകരണസംഘത്തിന്റെ പേരല്ല. അത് തൊഴിലാളികൾക്ക് സ്വന്തം കഴിവിലും സംഘടനാശക്തിയിലും വിശ്വാസമുണ്ടെങ്കിൽ അവർക്ക് ലോകോത്തര നിലവാരമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനാകുമെന്ന് തെളിയിച്ച ഒരു സാമൂഹിക പരീക്ഷണത്തിന്റെ പേരാണ്. ആ പരീക്ഷണത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ ഘട്ടത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു രമേശൻ പാലേരി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേർപാട് എനിക്ക് വ്യക്തിപരമായ ഒരു നഷ്ടം കൂടിയാണ്.

തോമസ് ഐസക്ക് തന്റെ ഊരാളുങ്കലിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിൽ ഒരു പ്രധാന വസ്തുത എടുത്തുപറയുന്നുണ്ട്. ഊരാളുങ്കലിന്റെ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കാൻ അതിനെ ഒരു നിർമാണക്കമ്പനിയായി കാണുന്നത് മതിയാകില്ല. അതൊരു സാമൂഹികപരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക രൂപമാണ്. വാഗ്ഭടാനന്ദന്റെ നവോത്ഥാന ചിന്തയിൽ നിന്നാണ് അതിന്റെ വിത്ത് മുളച്ചത്. ജാതിവ്യവസ്ഥയ്ക്കും അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾക്കും എതിരായ പോരാട്ടം തൊഴിലിന്റെ പ്രശ്നത്തിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, തൊഴിൽ ഇല്ലാതെ സാമൂഹിക വിമോചനം അസാധ്യമാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഊരാളുങ്കലിന്റെ ജനനത്തിന് കാരണമായത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, സഹകരണം ഇവിടെ ഒരു സാമ്പത്തിക മാതൃക മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് സാമൂഹിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രായോഗിക രൂപമായിരുന്നു.

രമേശൻ പാലേരി ഈ പാരമ്പര്യം ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ ലോകം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ കാലത്ത് പൊതുമേഖലയും സഹകരണവും കാലഹരണപ്പെട്ട ആശയങ്ങളാണെന്നായിരുന്നു പ്രബലമായ വാദം. കാര്യക്ഷമത സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റേതാണെന്നും, തൊഴിലാളി ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ ആധുനിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ മത്സരിക്കില്ലെന്നുമായിരുന്നു മുഖ്യധാരാ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിശ്വാസം. രമേശൻ പാലേരി ഈ വാദങ്ങൾക്ക് മറുപടി എഴുതിയത് പ്രസംഗങ്ങളിലൂടെയോ ലേഖനങ്ങളിലൂടെയോ അല്ല; ഊരാളുങ്കലിന്റെ വളർച്ചയിലൂടെയായിരുന്നു.

കൈയാലകളും ചെറിയ റോഡുപണികളും ചെയ്തിരുന്ന ഒരു തൊഴിലാളി സഹകരണസംഘം ദേശീയപാതകളും വലിയ പാലങ്ങളും ഐടി പാർക്കുകളും വ്യവസായ പാർക്കുകളും നിർമിക്കുന്ന സ്ഥാപനമായി വളർന്നു. നിർമാണരംഗത്തെ ഏറ്റവും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ സ്വീകരിച്ചു. ഗവേഷണത്തിനും നൈപുണ്യ വികസനത്തിനും സ്വന്തം സ്ഥാപനങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചു. വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ടൂറിസത്തിലും സാമൂഹിക സേവനങ്ങളിലും പുതിയ മേഖലകളിലേക്ക് കടന്നു. എന്നാൽ ഈ വളർച്ചയുടെ ഒരു ഘട്ടത്തിലും അതിന്റെ തൊഴിലാളി സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല എന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം.

ഊരാളുങ്കലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ "സാമൂഹിക മൂലധനം" ആയിരുന്നു. തൊഴിലാളികൾ വെറും കൂലിക്കാരല്ല; സ്ഥാപനത്തിന്റെ പങ്കാളികളാണ്. ഡയറക്ടർ ബോർഡിൽ ഇരിക്കുന്നത് വർഷങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിപരിചയമുള്ള തൊഴിലാളികളാണ്. തീരുമാനങ്ങൾ കേന്ദ്രീകൃതമല്ല; പങ്കാളിത്തപരമാണ്. വിശ്വാസം, സുതാര്യത, കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയാണ് സ്ഥാപനം മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മൂലധനം. രമേശൻ പാലേരി ഈ സംസ്കാരം സംരക്ഷിക്കുകയും അതിനെ പുതിയ കാലഘട്ടത്തിന് അനുയോജ്യമായി വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിന്റെ മറ്റൊരു സവിശേഷത, ആധുനികവത്കരണവും തൊഴിലാളി ക്ഷേമവും തമ്മിൽ യാതൊരു വൈരുധ്യവും അദ്ദേഹം കണ്ടില്ല എന്നതാണ്. കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാൻ സാങ്കേതികവിദ്യ വേണം; എന്നാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടം തൊഴിലാളികളിലെത്തണം എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പരിശീലനം, നൈപുണ്യ വികസനം, ഇൻഷുറൻസ്, പി.എഫ്., ഇ.എസ്.ഐ., ഗ്രാറ്റുവിറ്റി, പലിശരഹിത വായ്പകൾ, കുടുംബക്ഷേമ പദ്ധതികൾ എന്നിവയെല്ലാം സ്ഥാപനത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളാക്കിയത്. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്നതും തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്തുന്നതും ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിമുഖങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു കാര്യം കേരളത്തിന്റെ വികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനമാണ്. സഹകരണം അദ്ദേഹം ഒരു ക്ഷേമമേഖലയായി കണ്ടില്ല. കേരളത്തിന്റെ ഭാവി വികസനത്തിന്റെ പ്രധാന തൂണായി കണ്ടു. സ്പെയിനിലെ മോൺട്രഗോൺ മാതൃകയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ആവർത്തിച്ച് പറയുമായിരുന്നു. പക്ഷേ അതിന്റെ അനുകരണം മാത്രമല്ല അദ്ദേഹം ലക്ഷ്യമിട്ടത്. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തിലും വിദ്യാഭ്യാസ നേട്ടങ്ങളിലും വികേന്ദ്രീകരണ അനുഭവങ്ങളിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സഹകരണ വികസന മാതൃക സൃഷ്ടിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചത്. നൈപുണ്യ സർവകലാശാല, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, തൊഴിലാളി പരിശീലനം, കാർഷിക-ടൂറിസം മേഖലകളിലെ സഹകരണ സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ആ വലിയ സ്വപ്നത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളായിരുന്നു.

രമേശൻ പാലേരിയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ മറ്റൊരു കാര്യം കൂടി ഓർക്കണം. അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും വ്യക്തിപരമായ പ്രശസ്തിയിൽ നിന്ന് മാറിനിന്ന ആളായിരുന്നു. ഊരാളുങ്കലിന്റെ വിജയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ "ഞാൻ" എന്നതിനെക്കാൾ "ഞങ്ങൾ" എന്ന വാക്കാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ കൂടുതലുണ്ടായിരുന്നത്. വിജയത്തിന്റെ രഹസ്യം എന്താണെന്ന ചോദ്യത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ മറുപടി "സത്യസന്ധത, ആത്മാർഥത, ടീംവർക്ക്" എന്നതായിരുന്നു. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദർശനത്തിന്റെ ഒരു സംക്ഷിപ്ത രൂപമാണ്. വ്യക്തിനേതൃത്വത്തെക്കാൾ കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തിൽ അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനയെ ഒരു മികച്ച മാനേജറുടെയോ ചെയർമാന്റെയോ സംഭാവനയായി മാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് നീതിയാകില്ല. അദ്ദേഹം ഒരു സ്ഥാപന സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്തിയ നേതാവായിരുന്നു.

ഇന്ന് കേരളം വികസനത്തിന്റെ പുതിയ വഴികളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുകയാണ്. സ്വകാര്യവൽക്കരണവും വിപണിവൽക്കരണവും മാത്രമാണോ വികസനത്തിന്റെ വഴി എന്ന ചോദ്യം വീണ്ടും ഉയരുന്ന കാലമാണിത്. അത്തരമൊരു ഘട്ടത്തിൽ ഊരാളുങ്കലിന്റെയും രമേശൻ പാലേരിയുടെയും അനുഭവം കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നു. ജനാധിപത്യ ഉടമസ്ഥത, തൊഴിലാളി പങ്കാളിത്തം, സാങ്കേതിക മികവ്, സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തം, സാമ്പത്തിക കാര്യക്ഷമത എന്നിവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് സാധ്യമാണെന്ന് ഊരാളുങ്കൽ തെളിയിച്ചു. അതാണ് രമേശൻ പാലേരിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പാരമ്പര്യം.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം ഒരു വ്യക്തിയുടെ നഷ്ടം മാത്രമല്ല; കേരളത്തിലെ സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഒരു യുഗത്തിന്റെ അവസാനമാണ്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം ജീവിതംകൊണ്ട് തെളിയിച്ച ആശയമാണ് പ്രധാനം: തൊഴിലാളികൾക്ക് സ്വന്തം സ്ഥാപനങ്ങൾ ലോകോത്തര നിലവാരത്തിൽ പടുത്തുയർത്താൻ കഴിയും എന്ന വിശ്വാസം. അതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർഥ സ്മാരകം. ആ വിശ്വാസം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം രമേശൻ പാലേരിയും ഊരാളുങ്കലിന്റെ ചരിത്രവും കേരളത്തിന്റെ വികസന സ്വപ്നങ്ങളിലും സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിയിലും ജീവിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.

വിട, പ്രിയ സഖാവേ. അങ്ങയുടെ ആ പുഞ്ചിരി മങ്ങാതെ ഓർമയിൽ തങ്ങി നിൽക്കും. അങ്ങ് പടുത്തുയർത്താൻ സഹായിച്ച പ്രസ്ഥാനവും.