വെള്ളമില്ലാത്ത നഗരങ്ങൾ, വരൾച്ചയിലായ ഗ്രാമങ്ങൾ; ഇന്ത്യ നേരിടുന്ന പുതിയ പ്രതിസന്ധി

ബെംഗളൂരു മുതൽ ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ മസൂറി വരെയുള്ള ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങൾ ഇന്ന് കടുത്ത ജലക്ഷാമത്തിന്റെ പിടിയിലാണ്. കഴിഞ്ഞ ജൂൺ മാസത്തിൽ രാജ്യത്ത് കാലവർഷത്തിൽ 40 ശതമാനത്തിലധികം കുറവ് രേഖപ്പെടുത്തിയത് ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ആഴം കൂട്ടി. രാജ്യ തലസ്ഥാനമായ ഡൽഹിയിലെ അവസ്ഥ അതിരൂക്ഷമാണ്. പ്രതിദിനം ആവശ്യമുള്ള 125 കോടി ഗാലൻ വെള്ളത്തിന്റെ വിതരണം ഇപ്പോൾ 70 ശതമാനമായി കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്.

'കൗൺസിൽ ഓൺ എനർജി, എൻവയോൺമെന്റ് ആൻഡ് വാട്ടർ' (CEEW) നടത്തിയ പഠനപ്രകാരം ഇന്ത്യയിലെ 15 പ്രധാന നദീതടങ്ങളിൽ പതിനൊന്ന് എണ്ണവും കടുത്ത ജലക്ഷാമം നേരിടുകയാണ്. ഇവിടെ ഒരാൾക്ക് പ്രതിവർഷം ലഭ്യമാകുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ അളവ് 1,700 ക്യൂബിക് മീറ്ററിന് താഴെയാണ്. കൃഷ്ണ, കാവേരി, മഹി, താപി തുടങ്ങിയ നദിത്തടങ്ങളിലെ ജലലഭ്യതയാകട്ടെ ജലക്ഷാമത്തിന്റെ കടുത്ത പരിധിയായ 1,000 ക്യൂബിക് മീറ്ററിനും താഴേക്കെത്തി.

ആഗോള ജല സുരക്ഷയും ഇന്ത്യയും

യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ വാട്ടർ, എൻവയോൺമെന്റ് ആൻഡ് ഹെൽത്ത് (UNU-INWEH) പുറത്തുവിട്ട സമീപകാല റിപ്പോർട്ട് ആഗോളതലത്തിലെ 'ജല പാപ്പരത്തത്തെ' (global water bankruptcy) കുറിച്ച് ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്. സാമ്പത്തികമായി പാപ്പരാകുന്നതുപോലെ ഭൂമിയിലെ ജലസ്രോതസുകൾ പൂർണമായി തീർന്നുപോകുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.

ലോകത്തിലെ പല നദീതടങ്ങളും മലിനീകരിക്കപ്പെടുകയും സമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള ഒഴുക്ക് നിലച്ച അവസ്ഥയിലാണ്. ഇതിനൊപ്പം ഭൂഗർഭ ജലസ്രോതസുകൾ സുരക്ഷിത പരിധിക്കപ്പുറം ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ലോകജനസംഖ്യയുടെ മുക്കാൽ ഭാഗവും ജീവിക്കുന്നത് ജല സുരക്ഷയില്ലാത്ത രാജ്യങ്ങളിലാണ്. അതിൽ തന്നെ 400 കോടി ജനങ്ങൾ വർഷത്തിൽ ഒരു മാസമെങ്കിലും കടുത്ത ജലക്ഷാമം അനുഭവിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് കണക്ക്.

ലോകത്തിലെ ജലവിഭവങ്ങളുടെ കേവലം 4 ശതമാനം മാത്രം കൈമുതലായുള്ള ഇന്ത്യയിലാണ് ലോകജനസംഖ്യയുടെ 18 ശതമാനവുമുള്ളത്. ചരിത്രപരമായി രാജ്യം വളർന്നത് തന്നെ ജലലഭ്യതയിലെ അനിശ്ചിതത്വങ്ങളോട് പോരാടിയാണ്. ജൽ ജീവൻ മിഷൻ, പ്രധാൻ മന്ത്രി കൃഷി സിഞ്ചായീ യോജന തുടങ്ങിയ പദ്ധതികൾ ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളിലെ പോരായ്മകൾ ഇപ്പോഴും വെല്ലുവിളിയാണ്. നിലവിലുള്ള സംവിധാനങ്ങളെ കൃത്യമായി പരിപാലിക്കാൻ സാധിക്കാത്തതും, ശാസ്ത്രീയമായ മലിനജല സംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങളുടെ കുറവും ഈ മേഖലയിൽ വലിയ പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിനൊപ്പം വിതരണത്തിനിടയിൽ വലിയ അളവിൽ വെള്ളം നഷ്ടപ്പെടുന്നതും ജലസ്രോതസുകൾ മലിനമാകുന്നതിനും സ്ഥിതി കൂടുതൽ വഷളാക്കുന്നതിനും കാരണമാകുന്നു. പ്രോജക്റ്റുകളിൽ നിന്നുള്ള സാമ്പത്തിക ലാഭം വളരെ കുറവായതും ഇപ്പോഴും വലിയൊരു ആശങ്കയായി തുടരുകയാണ്.

ഈ 'പാപ്പരത്ത' അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയെ ജലസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന നാല് സുപ്രധാന നടപടികൾ അടിയന്തരമായി നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ബെംഗളൂരുവിന്റെ തെക്കൻ മേഖലകളിൽ കടുത്ത കുടിവെള്ളക്ഷാമം നേരിടുന്ന ഒരു പ്രദേശത്ത് വാട്ടർ ടാങ്കറിൽ നിന്ന് പാത്രങ്ങളിൽ കുടിവെള്ളം ശേഖരിക്കാനായി എത്തിയ പ്രദേശവാസികൾ | Photo BY REUTERS/Abinaya Kalyanasundaram/File Photo

1. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധ ശേഷിയുള്ള നിക്ഷേപങ്ങൾ

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ആഘാതങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ നമ്മുടെ ജലസംവിധാനങ്ങളെ വിപുലമായ നിക്ഷേപത്തിലൂടെ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിനായി അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിൽ നേരിടുന്ന പ്രാദേശികമായ കാലാവസ്ഥാ അപകടസാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് സൂക്ഷ്മമായ പഠനങ്ങൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

സിഇഇഡബ്ല്യുവിന്റെ പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് ഇത്തരം സൂക്ഷ്മ വിശകലനങ്ങളിലൂടെ വെള്ളപ്പൊക്ക ഭീഷണിയുള്ള നഗരമേഖലകളെ കൃത്യമായി തരംതിരിക്കാനാകുമെന്നാണ്. ഇത് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ താനെ, ഗുജറാത്തിലെ നവ്സാരി തുടങ്ങിയ തീരദേശ-താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾക്കും, അഹമ്മദാബാദിലേതുപോലെ ആശുപത്രികൾ, സ്കൂളുകൾ, പവർ ഗ്രിഡുകൾ തുടങ്ങിയ അവശ്യസേവനങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന നിർണായക ഇടങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകി പ്രതിരോധമൊരുക്കാൻ സഹായിക്കും.

ഫണ്ട് ദൗർലഭ്യം നേരിടുന്ന നഗരസഭകൾക്കും പഞ്ചായത്തുകൾക്കും ഇത്തരം അപകടസാധ്യത വിലയിരുത്തലുകൾ ഏറെ നിർണായകമാണ്. ഇതിനായി തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് 'അർബൻ ചലഞ്ച് ഫണ്ട്' പോലുള്ള നിലവിലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ഫലപ്രദമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. ഉദാഹരണത്തിന്, ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ വിശാഖപട്ടണം തങ്ങളുടെ ജലവിതരണ-ഡ്രെയിനേജ് നവീകരണത്തിനായി അടുത്തിടെ 1,501 കോടി രൂപ യുസിഎഫിൽ നിന്ന് അനുവദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഇത്തരം ഫണ്ടുകളുടെ ഒരു നിശ്ചിത ശതമാനം ജലസംവിധാനങ്ങളുടെ കാലാവസ്ഥാ ഭീഷണി പഠനങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവെക്കാവുന്നതാണ്.

2. മലിനജല ശുദ്ധീകരണവും സർക്കുലർ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും

നഗരങ്ങളിൽ കുടിവെള്ളമൊഴികെയുള്ള മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്ക് മലിനജലം ശുദ്ധീകരിച്ച് പുനരുപയോഗിക്കാനുള്ള വിപുലമായ സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കേണ്ടതുണ്ട്. നമ്മുടെ ശുദ്ധജല സ്രോതസുകൾ നേരിടുന്ന അമിത സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ ജലവിനിയോഗത്തെ പരമ്പരാഗതമായ ഉപയോഗിച്ച് കളയുന്ന രീതിയിൽ നിന്ന് 'പുനരുപയോഗത്തിന്റെ' ശൈലിയിലേക്ക് മാറ്റേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

ശാസ്ത്രീയമായി ശുദ്ധീകരിച്ചെടുക്കുന്ന ജലം വാഹനങ്ങൾ കഴുകാനും, ലാൻഡ്‌സ്‌കേപ്പിം​ഗിനും, കൂളിം​ഗ് സംവിധാനങ്ങളിലുമെല്ലാം പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. ഇത് കൃത്യമായി നടപ്പിലാക്കാൻ നഗരതലത്തിൽ സമഗ്രമായ പുനരുപയോഗ ആസൂത്രണം അനിവാര്യമാണ്.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ദെംഗൻമാൽ ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു കിണറ്റിൽ നിന്ന് വെള്ളം നിറച്ച കുടങ്ങളുമായി പോകുന്നവർ | Photo by REUTERS/Danish Siddiqui/File

താനെ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പ്രതിദിനം നേരിടുന്ന 5.3 കോടി ലിറ്ററിന്റെ ശുദ്ധജല ദൗർലഭ്യം പരിഹരിക്കാനും അധിക വരുമാനം കണ്ടെത്താനുമായി നിർമാണ ആവശ്യങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങൾക്ക് ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലം പുനരുപയോഗിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സിഇഇഡബ്ല്യുവിന്റെ വിശകലന പ്രകാരം ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ വിപണനത്തിലൂടെയുള്ള സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ 2047ഓടെ 3 ലക്ഷം കോടി രൂപയിലെത്തുമെന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ഒപ്പം ഈ മേഖലയിലൂടെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

3. കൃഷിമേഖലയിലെ സൂക്ഷ്മ ജലസേചനം

കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴുക്കിവിട്ട് നനയ്ക്കുന്ന പരമ്പരാഗത രീതിക്ക് പകരം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി വെള്ളമെത്തിക്കുന്ന ഡ്രിപ്പിം​ഗ്, സ്പ്രിം​ഗ്ലർ തുടങ്ങിയ മൈക്രോ ഇറി​ഗേഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കണം. ഇന്ത്യയിൽ ജലസേചന സാധ്യതയുള്ള 7.2 കോടി ഹെക്ടർ കൃഷിഭൂമിയിൽ നിലവിൽ 20 ശതമാനം മാത്രമാണ് ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നത്. മൈക്രോ ഇറിഗേഷൻ സംവിധാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ചില ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമാണ്.

സബ്‌സിഡി പുനഃക്രമീകരിക്കൽ

സൂക്ഷ്മ ജലസേചനത്തിനായുള്ള സബ്‌സിഡികൾ ചെറുകിട-നാമമാത്ര കർഷകർക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പുനഃക്രമീകരിക്കണമെന്ന് പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇതിനായി അടിസ്ഥാന യൂണിറ്റ് 1 ഹെക്ടറിന് പകരം 0.4 ഹെക്ടറായി നിശ്ചയിക്കണം.

വിളമാറ്റം

മുടക്കുമുതൽ തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നതിനായി കർഷകർ കുറഞ്ഞ അളവിൽ വെള്ളം ആവശ്യമുള്ളതും കൂടുതൽ ലാഭകരവുമായ ഹോർട്ടികൾച്ചർ, എണ്ണക്കുരുക്കൾ തുടങ്ങിയ വിളകളിലേക്ക് മാറണം. ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ രായലസീമ മേഖലയിൽ ഇത് വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ

പരിഷ്കരിച്ച പ്രധാൻ മന്ത്രി ഫസൽ ബീമ യോജന (PMFBY) ഉൾപ്പെടെയുള്ള പദ്ധതികളിലൂടെ കുറഞ്ഞ പ്രീമിയത്തിൽ ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയും വേഗത്തിലുള്ള ക്ലെയിം സെറ്റിൽമെന്റും ഉറപ്പാക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മൂലമുണ്ടാകുന്ന വിളനഷ്ടങ്ങളെയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിക്കാൻ കർഷകർക്ക് വലിയൊരു ആശ്വാസമാകും.

4. ജലവിവരങ്ങളിലെ പോരായ്മകൾ പരിഹരിക്കുക

കൃത്യമായ ആസൂത്രണത്തിനും തീരുമാനങ്ങൾക്കും നദീതടങ്ങളുടെ സുതാര്യമായ ഡാറ്റാ ശേഖരണം അനിവാര്യമാണ്. നിലവിൽ ഇന്ത്യയിൽ മൊത്തത്തിലുള്ള ജലലഭ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാണെങ്കിലും ഓരോ നദീതടത്തിൽ നിന്നും എത്രത്തോളം വെള്ളം പാഴായിപ്പോകുന്നുണ്ടെന്നോ, എത്രമാത്രം ജലനഷ്ടവും യഥാർത്ഥ ഉപഭോഗവും നടക്കുന്നുണ്ടെന്നോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ കണക്കുകളില്ല.

ഇത് യഥാർത്ഥ ജലവിനിയോഗം വിലയിരുത്തുന്നതിനും ജലവിതരണം വിവേകത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും വലിയ തടസമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. കൃത്യമായ വിവരങ്ങളുടെ അഭാവം മൂലം ഒരു പ്രദേശത്തെ വികസനം പലപ്പോഴും മറ്റൊരു പ്രദേശത്തെ ജലലഭ്യതയെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാകുന്നു. കൂടാതെ നിയമവിരുദ്ധവും അനിയന്ത്രിതവുമായ ജലചൂഷണ പ്രവണതകൾ വ്യാപകമാകാനും ഇത് കാരണമാകുന്നുണ്ട്.

ജലവിതരണ ശൃംഖലകളിലെ ചോർച്ചയും ജലനഷ്ടവും കൃത്യമായി കണ്ടെത്താൻ എഐ അധിഷ്ഠിത നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ ഏറെ സഹായകരമാണ്. വിതരണത്തിനിടയിലുള്ള ഇത്തരം ജലനഷ്ടം തടയുന്നതിനായി ഡൽഹി, ഭുവനേശ്വർ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിൽ 'സ്മാർട്ട് ബൾക്ക് വാട്ടർ മീറ്ററുകൾ' ഇപ്പോൾ സ്ഥാപിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.

രാജസ്ഥാനിലെ അൽവാറിലുള്ള (Alwar) ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ, ബോർവെല്ലിൽ നിന്ന് പൈപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് വെള്ളം ശേഖരിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ | Photo by REUTERS/Bhawika Chhabra

ഇതിനൊപ്പം തന്നെ സ്മാർട്ട് മീറ്ററിംഗ് സംവിധാനം വിപുലമാക്കിക്കൊണ്ടും ആധുനിക 'വാട്ടർ അക്കൗണ്ടിംഗ്' ടൂളുകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടും ഉപഭോക്താക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ജല ഉപയോഗം കൃത്യമായി വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. രാജ്യത്ത് ഇതിനകം 4.93 കോടിയിലധികം സ്മാർട്ട് വൈദ്യുതി മീറ്ററുകൾ വിജയകരമായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ മാതൃക ജലവിതരണ മേഖലയിലും പരീക്ഷിച്ച് വിജയിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.

വെള്ളം കേവലം ഒരു പ്രകൃതിവിഭവമല്ല, അത് ജീവിതങ്ങളെയും ജീവനോപാധികളെയും പരിസ്ഥിതിയെയും മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന വലിയൊരു സാമ്പത്തിക വിഭവം കൂടിയാണ്. ജല പാപ്പരത്തം ഇല്ലാതാക്കുക എന്നത് സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ശിലയാണ്. ഇതിനായി രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയും സുതാര്യമായ ഭരണനിർവഹണവും സമൂഹത്തിന്റെ വിശ്വാസവുമാണ് ഏറ്റവും ആവശ്യമുള്ള ഘടകങ്ങൾ. ഇവ ശരിയായ രീതിയിൽ വിനിയോഗിച്ചാൽ ഇന്ത്യക്ക് ജലസുരക്ഷിതമായ ഒരു ഭാവി കൈവരിക്കാനാകും.

വെള്ളം കേവലം ഒരു പ്രകൃതിവിഭവം മാത്രമല്ല, അത് മനുഷ്യജീവിതത്തെയും ജീവനോപാധികളെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ഒന്നിച്ച് മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന നിർണായകമായൊരു സാമ്പത്തിക വിഭവം കൂടിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജല പാപ്പരത്തം ഇല്ലാതാക്കുക എന്നത് ഏതൊരു സമൂഹത്തിന്റെയും ക്ഷേമത്തിന് അടിസ്ഥാനമായി മാറേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയും സുതാര്യമായ ഭരണനിർവഹണവും പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തവും വിശ്വാസവും ഒരുപോലെ അനിവാര്യമാണ്. ഇത്തരം കൂട്ടായ മുന്നേറ്റങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ ഇന്ത്യക്ക് ജലസുരക്ഷിതമായ ഒരു ഭാവി കെട്ടിപ്പടുക്കാനാകൂ.