19 August Monday

ഓര്‍മകളുടെ സംഗീതമുറി

മുകുന്ദനുണ്ണി unni.mukundan@gmail.comUpdated: Sunday May 19, 2019

കോൽഹാപുരിൽ ഏതാണ്ട് ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിത ഒരു അമ്പലമുണ്ട്.  അതിൽ രത്‌നക്കല്ലുകളിൽ തീർത്ത മഹാലക്ഷ്മിയുടെ ബിംബവും ലക്ഷ്മിയുടെ രക്ഷയ്ക്കായി അടുത്ത് കല്ലിൽ കൊത്തിയ ഒരു വീരസിംഹവുമുണ്ട്.  ചുറ്റും ആയിരം തൂണുകൾ. ശാഹു മഹാരാജാവിന്റെ പഴയ കൊട്ടാരത്തിനുപിന്നിൽ പഞ്ചഗംഗാനദിയുടെ തീരത്താണ് അമ്പലം.   

രാവിലെ എട്ടുമണിയുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്കുമുമ്പ‌് പാട്ടുവേണം എന്നാണ് ചിട്ട.  കൊട്ടാരസംഗീതജ്ഞരുടെ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ടവരാരെങ്കിലുംതന്നെ വേണമെന്ന് രാജാവിന് നിർബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.  നാഥൻ ഖാനായിരുന്നു പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നത്.  അദ്ദേഹം ബോംബെയ്ക്ക് പോയശേഷം അല്ലാദിയാ ഖാന്റെ ഏറ്റവും ഇളയ പുത്രൻ ഭുർജി ഖാൻ പാടാൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.  എന്നും രാവിലെ അരമണിക്കൂർ ഭുർജി ഖാൻ പാടി.  രാഗങ്ങളും രാഗിണികളും.  പക്ഷികളെക്കുറിച്ചും മഴയെക്കുറിച്ചും കൃഷ്ണൻ രാധയെ പ്രേമത്തിന്റെ വർണമഴയിൽ കുളിപ്പിച്ചതിനെ കുറിച്ചും.  ലക്ഷ്മി സംപ്രീതയായി.
 
ഭുർജി ഖാന്റെ പാട്ടിനുചുറ്റം ഭക്തർ കൂടിയിരിക്കും.  കൂട്ടത്തിൽ പാവാടയും ബ്ലൗസുമിട്ട് താടിക്ക് കൈ കൊടുത്തു ശ്രദ്ധിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു കൊച്ചു ബാലികയുണ്ടായിരുന്നു.  അന്നുമുതൽ ഒടുക്കംവരെ ഭുർജി ഖാന്റെ സംഗീതശക്തി ആ ബാലികയെ ബാധിച്ചു.  ഒരു ദിവസം പാട്ടുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ധോംടുതായുടെ അച്ഛൻ ഗണപത് റാവു ഗായകനെ സമീപിച്ചു.  മകളെ പഠിപ്പിക്കാൻ അഭ്യർഥിച്ചു.  മാസം അമ്പത് രൂപ ഫീസുവേണം എന്നു കേട്ടപ്പോൾ ഗണപത് റാവു നിരാശനായി മടങ്ങി.  ഏതെങ്കിലും ഒരു ഖാൻ സാഹിബ് തന്റെ മകളെ പഠിപ്പിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വപ്‌നം കണ്ടു.   
 
കുറച്ചുകാലം കഴിഞ്ഞ്, 1940 ൽ, ഒരു നട്ടുച്ചയ്ക്ക് ഗണപതി റാവുവിന്റ സ്വപ്‌നം യാഥാർഥ്യമായി.  കുട്ടിയെ പഠിപ്പിക്കാൻ ഭുർജി ഖാൻ വീട്ടിൽ വന്നു.  പഴയ ആളുകൾ പലരും കടംകഥകളിലൂടെയാണ് സംസാരിക്കുക.  കുട്ടി പഠിക്കാൻ പ്രായമായില്ല എന്നാണ് അന്ന് താങ്ങാനാകാത്ത ഫീസ് ചോദിച്ച് മടക്കിയപ്പോൾ ഖാൻസാഹിബ് ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്.  ഗണപത് റാവുവിന്റെ മനസ്സുവായിച്ചതുപോലെ ഫീസ് കഴിയുന്നത്ര തന്നാൽ മതി എന്നു ഖാൻസാഹിബ് പറയുകയും ചെയ്തു.  ആ നിമിഷംതൊട്ട് ധോംടുതായി ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലേക്ക‌് പ്രവേശിച്ചു.  ഗണപത് റാവു മാസം പത്തു രൂപ ഫീസ് നല്കി.  അക്കാലത്ത് ഭുർജി ഖാന് നിരവധി നല്ല ശിഷ്യന്മാരുണ്ടായിരുന്നു.  അക്കൂട്ടത്തിൽ വെളുത്തുമെലിഞ്ഞ ഒരു പയ്യനുണ്ടായിരുന്നു.  അവനാണ് പിന്നീട് വലിയ ഗായകനായിത്തീർന്ന മല്ലികാർജുൻ മൻസൂർ.  
 
ഗുരുവിനെ കാത്തിരുന്ന കാലം ധോംടുതായ് ഹാർമോണിയം വായിച്ച് സംഗീതദാഹം അടക്കി.  എന്നാൽ, ഭുർജി ഖാൻ നൽകിയ ആദ്യ നിർദേശം ഹാർമോണിയം തൊടരുത് എന്നായിരുന്നു. "എളുപ്പവഴി സ്വീകരിക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ ദൗർബല്യമാണ്.  സ്വരത്തെ നേരിട്ട് കണ്ടുപിടിക്കണം.  ഹാർമോണിയത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ പാടിയാൽ പിന്നീട് അതിന്റെ ആശ്രയമില്ലാതെ സ്വരത്തെ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.'  ഈ വിശദീകരണം ആ ബാലികയ്ക്ക് അത്ര എളുപ്പം ബോധ്യമായില്ല.  അവൾ ഹാർമോണിയത്തെ പിരിഞ്ഞ് കരഞ്ഞുനടന്നു. 
 
ഖാൻസാഹിബുമാരോടൊപ്പം ധോംടുതായ് സംഗീതത്തിൽ വിരിഞ്ഞുപടർന്നു. അല്ലാദിയാ ഖാനെക്കുറിച്ചുള്ള ധോംടുതായുടെ അവസാനത്തെ ഓർമ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം 1944 ൽ ബോംബെയിൽ വച്ചു നടന്ന വിക്രമാദിത്യ സംഗീതസമ്മേളനത്തിന് പോയതിനെ കുറിച്ചായിരുന്നു.  അതിനു മുമ്പോ ശേഷമോ അതുപോലെ ഗംഭീരമായ ഒരു സംഗീതസമ്മേളനം ഉണ്ടായിട്ടില്ല.  പക്കമേളങ്ങളും ഷാളും കോളാമ്പിയുമായി സംഗീതജ്ഞർ വന്നുചേർന്നു.  ലാഹോർ, കൽക്കട്ട, മദ്രാസ്, കശ്മീർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽനിന്ന്.  
തുടർച്ചയായി ഏഴുദിവസം അന്തരീക്ഷത്തിൽ സംഗീതവീചികൾ നിറഞ്ഞുനിന്നു.  സംഗീതത്തിലൂടെ പകൽ സന്ധ്യയും രാത്രിയും പ്രഭാതവുമായി.  കൗഏസ്ജി (Cowasji) ജഹാംഗീർ ഹാളിലേയ്ക്ക് (ഇപ്പോൾ ആർട്ട് ഗ്യാലറി) സൂര്യകിരണങ്ങൾ വന്നുംപോയുമിരുന്നു. 
    
ഈ സംഗീതോത്സവത്തിലാണ് അറിയപ്പെടാത്ത ഗായകർ പലരും ഒറ്റ രാത്രികൊണ്ട് പ്രശസ്തരായത്.   മത്തങ്ങാവയറും വളച്ചുവച്ച മീശയുമുള്ള ആജാനുബാഹുവായ ഒരു പഞ്ചാബി യുവാവ് വന്ന് ഖയാലും ഠുമ്രിയും തകർത്തുപാടി.  അദ്ദേഹം, ഗുലാം അലി ഖാൻ, അതോടെ ബഡേ ഗുലാം അലി ഖാനായി.  കൊൽക്കത്തക്കാരനായ യുവ സിതാർ വാദകൻ, വിലായത് ഖാൻ, ആ വേദിയിൽവച്ച് പ്രശസ്തനായി.  അമ്പത് കൊല്ലമായി സംഗീതത്തിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നതെല്ലാം ആ വേദിയിൽ ഏഴുദിവസംകൊണ്ട് അരങ്ങേറി.  
സാരിയും ബ്ലൗസും ധരിച്ച് കൈകൾ മടിയിലൊതുക്കിവച്ച ധോംടുതായിയും വെളുത്ത വീതുളിവച്ച അല്ലാദിയാ ഖാനും മുൻനിരയിൽ ഇരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.  അല്ലാദിയാ ഖാനെ എല്ലാവർക്കും അറിയാം.  കൂടെയുള്ള പെൺകുട്ടിയെ മനസ്സിലായില്ല.  പലരും ചോദിച്ചു.  എല്ലാവർക്കും അദ്ദേഹം ഒരേ ഉത്തരം നൽകി: "പേരമകൾ.' 
 
വയസ്സായ ഒരു പാട്ടുകാരൻ, കരാമത് ഖാൻ, ഗംഭീരമായി വേദി നിറഞ്ഞു പാടി. "നൂറ്റിയിരുപത് വയസ്സായെന്ന് കേൾക്കുന്നു,' ധോംടുതായ് ചോദിച്ചു. ‘ശരിയായിരിക്കാം.  എന്നേക്കാൾ കുറേ പ്രായമുണ്ട്,' ഖാൻ സാഹിബ് മറുപടി പറഞ്ഞു.  മറ്റാരോടും സംസാരിക്കാൻ താൽപ്പര്യമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് ഖാൻ സാഹിബ് ധോംടുതായിയോട് പല കഥകളും പറഞ്ഞു.  അല്ലാദിയാ ഖാനെ പഠിപ്പിച്ചത് അമ്മാവനാണ്.  അമ്മാവൻ പറയുമായിരുന്നു, "പാട്ടുകാരനും ഘടികാരവുംതമ്മിൽ ഒരു ബന്ധവുമുണ്ടാകരുത്.  മനസ്സിലുള്ളത് പുറത്തുവരുംവരെ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുക..'
സംഗീതസമ്മേളനത്തിന്റെ ആറാംദിവസത്തിൽ അവസാനം പാടിയത് അല്ലാദിയാ ഖാനായിരുന്നു.  പാടാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ശബ്ദമൊന്നിടറി.  ധോംടുതായ് പേടിച്ചു.  ശബ്ദം പതറുമോ എന്ന് ഭയന്ന് ശ്വാസം അടിക്കിപ്പിടിച്ചിരുന്നു.  അദ്ദേഹത്തിന് 99 വയസ്സായിരുന്നു.  ഒരു സെക്കൻഡ് കഴിഞ്ഞു.  പെട്ടെന്ന് ഇടിമിന്നൽപോലെ ഒരു ‘താൻ' അദ്ദേഹം തൊടുത്തുവിട്ടു.  അതിന്റെ മിന്നൽപ്പിണർ സദസ്സിലാകെ പടർന്നു. 
 
അല്ലാദിയാ ഖാന്റെ പിന്നിൽ തംബുരു മീട്ടി ഭുർജി ഖാൻ പാടുന്നുണ്ടായിരുന്നു.  കൂടാതെ മുടി അരികിലേക്ക‌് കോതിയിട്ട ഒരു സുന്ദരി ആണിനെപ്പോലെ പാടുന്നുണ്ടായിരുന്നു.  രാംകലി രാഗം പാടി കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും രാവിലെ ആറുമണി.  ഖാൻ സാഹിബ് ബിഭാസ് രാഗത്തിന്റെ ആലാപ് തുടങ്ങിയിട്ട് കേസർബായി കേർക്കറിനോടു പറഞ്ഞു, "കേസർ, പാടൂ, ഇത് നിനക്കാണ്.'  
 
ധോംടുതായ്ക്ക് കുടുതൽ പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.  ഓർമകളുണർത്തിയ ഏതോ ഒരു വിലാപം തൊണ്ടയടച്ചുപിടിച്ചു.  കേട്ടിരുന്ന ശിഷ്യയും എഴുത്തുകാരിയുമായ നമിതാ ദേവീദയാൽ പറയാനാകാത്ത വികാരങ്ങളാൽ നിർനിമേഷയായി.  ധോംടുതായി എന്തുകൊണ്ട് ഈ മഹാസംഗീതജ്ഞന്റെ പിൻഗാമിയായി വാഴ്ത്തപ്പെട്ടില്ല?!  നമിതയ്ക്ക് ഒന്നും മനസ്സിലായില്ല.
പ്രധാന വാർത്തകൾ
 Top